Hypotheek voor een woongroep? Sorry, computer says no

Deze week had de Volkskrant een opbeurende en tegelijk gekmakende analyse over creatieve oplossingen uit de wooncrisis. Gekmakend vanwege het zoveelste voorbeeld van inflexibele software. Wil je als groep samen één groot pand kopen? Jammer, zes mensen op dezelfde hypotheekacte, dat kan de computer niet verwerken. Laat staan een gezamenlijk overbruggingskrediet totdat alle eigenaren hun oude woning verkocht hebben.

Hoe moeilijk kan het zijn!? Nou, moeilijker dan je denkt.

Copyright LittleBritainProductions

Software voor het faciliteren van ingewikkelde processen uit het dagelijks leven is nooit af, omdat de behoeftes waarvoor die ooit gebouwd is blijven veranderen. Dit in tegenstelling tot digitale wekkerradio’s (Mediamarkt had tot mijn verbazing nog een ruime keuze in het assortiment). Toen de banken in de jaren tachtig hun hypotheekaanvragen gingen automatiseren stonden er nog enkel echtparen en alleenstaanden op de akte.

Goed, nu dus niet meer. Dan passen we dat toch aan? Daar zijn computers op gebouwd. Het zijn universele virtuele machine die op elke exotische uitzondering een passend antwoord hebben, zolang je ze maar voedt met de juiste software. En daar wringt de schoen. Allereerst gezien vanuit gebruiksgemak en leercurve. Veel functionaliteiten in een product proppen, dat tegelijkertijd makkelijk en intuïtief te bedienen moet zijn is de grootste uitdaging voor ontwerpers en programmeurs. Als eindgebruikers hebben we vaak genoeg het tegendeel ervaren.

Neem alleen al de invoervelden voor postcode, geboortedatum en telefoonnummer. Hoe ga je om met hoofdletters, kleine letters, scheidingstekens, voorloopnullen en landcodes? Het makkelijkst voor de programmeur in om een pedant systeem te bouwen dat alles binnen hetzelfde keurslijf dwingt. De gebruiker moet zich maar schikken, anders is het computer says no.

“Mag ik uw mobiel nummer?”. 
– “Zeker: twee zes vier een, acht zeven vier nul”.
“Ja, daar kan ik niks mee! Nog een keer, en nu met landcode 31, voorloopnul tussen haakjes en een zes”

Dit voorbeeld is geen enorme klus om te verbeteren, en je hebt ook een goede reden om het meteen gebruiksvriendelijk te bouwen. Bij de hypotheekaktes voor woongroepen is dat een ander verhaal. Die bouw je pas als de markt er om vraagt.

De breed geaccepteerde ontwikkelfilosofie van lean development zegt dat je je moet focussen op functionaliteit die voorziet in een concrete, onmiddellijke behoefte. Dus geen toeters en bellen toevoegen die misschien, ooit nuttig kunnen zijn en in de praktijk nooit gebruikt worden. Dat is waste. Dit soort zakelijke software, vaak al decennia oud, heeft veel geld gekost om te bouwen en kost nog meer om aan te passen. Dat doe je pas als je een duidelijke business case hebt — als er met andere woorden geld aan te verdienen is — en niet eerder.

Liefst zie je zulke nieuwe scenario’s lang van tevoren aankomen en krijgen de techneuten de tijd om alles toekomstklaar te maken. Niet dus. Bij de Belastingsdienst weten ze daar alles van. De techniek blijft voorlopig nog hard achter de feiten aan lopen: inefficiënt, slecht voor de sfeer en zelfs niet goed voor je conditie.